Levy Review (2025): NHS-volwassenenklinieken zonder outcome-data

23 mei 2026
Levy Review (2025): NHS-volwassenenklinieken zonder outcome-data

De onafhankelijke review van David Levy naar de negen door NHS England gefinancierde volwassenenklinieken voor genderdysforie (Gender Dysphoria Clinics, GDC) verscheen op 18 december 2025 (bron). De conclusies zijn voor wie de Cass Review las niet verrassend, maar wel ongemakkelijk: ook bij volwassenen is het niet goed geregeld.

Jaren wachten op een eerste afspraak

Wie in oktober 2024 een eerste afspraak had, had daar gemiddeld 296 weken op gewacht: 5 jaar en 7 maanden. Een meerderheid van de klinieken verwachtte voor nieuw verwezen patiënten wachttijden van 15 jaar of meer als er niets verbeterde. Volgens patiënten en medewerkers zoekt een flink aantal patiënten daardoor een privé-diagnose en hormoonbehandeling; sommigen kopen zelf hormonen zonder klinisch toezicht, vaak bij buitenlandse online aanbieders (bron).

Geen outcome-meting, geen leereffect

Het meest opvallende punt: er zijn geen gegevens over wat patiënten aan de behandeling hebben gehad. Volgens het rapport maakt het ontbreken van uitkomstgegevens, samen met beperkte en inconsistente kwaliteitsgegevens en minimale klinische audit, het onmogelijk om de uitkomsten en de veiligheid van deze diensten goed te begrijpen. Hoeveel patiënten spijt of ontevredenheid uitspreken of de transitie stoppen of terugdraaien, is onbekend (bron). Wie geen uitkomsten meet, kan ook geen kwaliteit verbeteren — en kan patiënten moeilijk eerlijk informeren.

Dit sluit aan bij wat de Cass Review eerder vond voor minderjarigen, en bij wat de bredere analyse van Transspijt over de Levy Review uitlicht: de evidence-base is dunner dan de praktijk doet vermoeden.

Personeel en leiderschap

Het rapport beschrijft problemen bij werving en behoud van personeel, en het ontbreken van een formele opleidingsroute, een nationaal competentiekader en een erkende specialisatie-opleiding. Volgens het rapport beperkt de senior klinische leiding bij sommige klinieken de klinische nieuwsgierigheid van medewerkers, en doen sommige klinieken weinig of niets aan kwaliteitsverbetering (bron). Dat raakt aan wat klokkenluiders bij Tavistock en in Zweden beschreven.

Lessen voor Nederland

De Levy Review gaat niet over Nederland, maar raakt wel aan wat hier speelt. Voor volwassenen plande Amsterdam UMC in juli 2025 intakes in voor mensen die in januari 2021 waren verwezen (bron). En ook in Nederland zijn de effecten van behandeling op de lange termijn volgens de Gezondheidsraad onvoldoende onderzocht (bron).

Hoe traag de Britse genderzorg zich aan nieuwe inzichten aanpast, liet ook de sluiting van de Tavistock-kliniek zien, beschreven in deze analyse.

Bronnen

NHS England (18 december 2025). Operational and delivery review of NHS adult gender dysphoria clinics in England. Cass, H. (2024). Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People. Gezondheidsraad (2026). Transgenderzorg voor jongeren.