In januari 2025 interviewde NRC kinder- en jeugdpsychiater Annelou de Vries. Geen enkele kritische vraag van de interviewer. Geen enkele reflectie van De Vries zelf op de schade die haar eigen behandelprotocol heeft aangericht. Alleen de geruststellende toon van iemand die al twintig jaar meebouwt aan het Dutch Protocol: “Dat het onbewezen is, is onzin. Testosteron werkt; meisjes krijgen er een lage stem van.”

Dat is geen medisch argument. Dat is een afleidingsmanoeuvre.

Testosteron werkt. Dat is precies het probleem.

Testosteron werkt inderdaad. Het verlaagt de stem. Onomkeerbaar. En dat is precies het probleem. Hormonen werken op alle organen, niet alleen op de stembanden. Bij biologische meisjes die cross-sex hormonen krijgen, is de schadelijst lang, serieus en grotendeels permanent.

• Vaginale atrofie met chronisch verhoogd risico op infecties en pijn.
• Clitorale hyperplasie: een vergrote clitoris die permanent schuurt en ongemak veroorzaakt.
• Atrofie van de baarmoeder, die vaak later vanwege pijn alsnog verwijderd moet worden.
• Verhoogd risico op baarmoederkanker.
• Acne, stemverlaging, kaalheid.
• Veranderingen in persoonlijkheid en emotionele regulatie.
• Verhoogd risico op borstkanker (tenzij de borsten al zijn afgezet).
• Leverschade.
• Sterk verslechterd cardiovasculair risicoprofiel: stijging van LDL-cholesterol, daling van HDL, toename van vaatverkalking, hogere bloeddruk — hogere kans op hartaanval, beroerte en longembolie.
• Toename van insulineresistentie en prediabetes.
• Mictieproblemen bij een groot deel van de patiënten.
• Ernstige problemen met seksueel functioneren.
• Permanente onvruchtbaarheid.
• Onvermogen om een kind te voeden, omdat bij mastectomie de tepels op een ‘mannelijke’ plek worden gezet of volledig worden weggelaten.
• Mogelijke cognitieve effecten. Sarah Burke (toen Amsterdam UMC, nu Groningen) kondigde al achttien jaar geleden onderzoek naar cognitief functioneren aan. Daar is sindsdien opvallend weinig over gehoord.

Basale fysiologie, genegeerd

Hormonen werken op alle organen. Dat is basale fysiologie. Toch presenteert De Vries de stemverlaging als voldoende bewijs dat de behandeling “werkt”. Alsof de vraag naar effectiviteit, veiligheid en risico-batenverhouding daarmee beantwoord is.

In hetzelfde interview en in haar eigen latere publicaties erkent De Vries de enorme onzekerheid: het is moeilijk te meten wat de behandeling precies doet, comorbiditeit (autisme, trauma, depressie, eetstoornissen) speelt een grote rol, en we weten niet goed wat de genderdysforie zelf veroorzaakt. Haar Vidi-onderzoek gaat nota bene over de zwakke wetenschappelijke onderbouwing. En toch blijft de klinische praktijk doordraaien: puberteitsremmers, cross-sex hormonen en operaties bij steeds jongere en steeds meer meisjes.

Wat de interviewer niet vroeg

De interviewer stelt geen vraag over de Cass Review, over de Zweedse, Finse en Britse herzieningen die de bewijskracht “zeer zwak” noemen. Geen vraag over de explosieve toename van adolescenten, vooral meisjes, met late-onset genderdysforie. Geen vraag over de detransitioners die nu met littekens, onvruchtbaarheid en spijt zitten. Geen vraag over de ethiek van permanente medische interventies bij patiënten van wie de hersenen nog niet volgroeid zijn.

Wat overblijft is een arts die in feite zegt: ik weet niet precies wat ik behandel, ik weet niet goed wat placebo is, wat comorbiditeit is en wat ‘echte’ genderdysforie, maar ik werk heel zorgvuldig. En de enige harde claim die ze doet is dat testosteron de stem verlaagt.

Goede intenties zijn geen vrijbrief

In de geneeskunde telt de uitkomst. En de uitkomst van cross-sex hormonen bij meisjes is een lange lijst van iatrogene schade die De Vries in dat interview van januari 2025 zorgvuldig verzwijgt.

Goede intenties zijn geen vrijbrief. Artsen die twintig jaar lang meebouwen aan een protocol dat de Cass Review “zeer zwak onderbouwd” noemt, dragen verantwoordelijkheid voor wat er met hun patiënten gebeurt — ook als ze dat liever niet horen.