Gevangeniswezen en de veiligheid van vrouwelijke gedetineerden
Vrouwelijke gedetineerden zijn statistisch het meest kwetsbare deel van de gevangenispopulatie: vaak slachtoffer van geweld door mannen, vaker met trauma-historie en psychiatrische comorbiditeit, beperkter in fysieke verdedigingscapaciteit. Plaatsing van biologisch mannelijke gedetineerden in een vrouweninrichting — op basis van zelfidentificatie — creëert structurele veiligheidsrisico's.
Wat de cijfers zeggen
In Engeland en Wales worden transvrouwen met mannelijke geslachtsdelen of met een veroordeling voor een seksueel of gewelddadig delict in principe niet in een vrouwengevangenis geplaatst; een uitzondering kan alleen met toestemming van de minister van Justitie (bron). In Schotland bepaalde justitieminister Keith Brown in 2023 dat transgender gedetineerden met een geschiedenis van geweld tegen vrouwen niet in vrouwengevangenissen worden geplaatst (bron).
Incidenten
In Engeland werd Karen White in oktober 2018 veroordeeld tot levenslang, onder meer voor twee seksuele aanrandingen van medegedetineerden in een vrouwengevangenis. In Schotland leidde de zaak van Isla Bryson, een verkrachter die na de aanklacht als transgender ging leven en kort in een vrouwengevangenis werd geplaatst, in 2023 tot de genoemde beleidswijziging.
Wat in Nederland geldt
Is bekend dat iemand transgender is, dan past de Dienst Justitiële Inrichtingen maatwerk toe, waarbij volgens het ministerie de veiligheid van de gedetineerde, de medegedetineerden en het personeel voorop staat; dat staat in een beslisnota van 19 maart 2026, na een petitie van stichting Voorzij tegen de plaatsing van transvrouwen in vrouwengevangenissen (bron). Concrete cijfers over incidenten zijn niet openbaar.
Wie wordt vergeten
Vrouwelijke gedetineerden zijn een groep zonder lobby, zonder mediastem en met beperkte rechten om zich uit te spreken. Wat in geen kabinetsstuk staat: veel vrouwen in gevangenissen hebben fysiek en seksueel geweld door mannen meegemaakt. Hun veiligheidsbelang weegt opnieuw zwaar te licht zodra trans-inclusie als beleidskader wordt aangenomen.
Wat een veilig beleid zou eisen
Plaatsing op grond van biologisch geslacht of risicoprofiel — met een aparte vleugel of mannenkleinschalige afdeling voor trans-personen met bijzondere veiligheidsbehoefte — zou de veiligheid van alle gedetineerden beter beschermen. Zie ook opvang.