Home › Protocol › Multidisciplinair team

Het Multidisciplinaire Team in de Genderzorg

De Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg vereist dat besluiten over hormonale of chirurgische interventies in een multidisciplinair team (MDT) worden genomen. In academische klinieken wordt deze structuur strikter gevolgd dan in private klinieken, maar ook daar zijn de procedurele waarborgen zwakker dan in andere takken van de geneeskunde.

Samenstelling

Een MDT bestaat doorgaans uit klinisch psychologen, psychiaters, endocrinologen, gynaecologen, plastisch chirurgen, urologen, maatschappelijk werkers en — bij jongeren — kinder- en jeugdpsychiaters. Een ethicus of geestelijk verzorger ontbreekt vaak. Een externe second opinion-arts is geen vast onderdeel van het MDT. Bij private klinieken is de samenstelling kleiner: vaak één arts, één psycholoog en een chirurg die elkaar inhuurt, waardoor de drempel voor afwijkende meningen lager is.

Hoe verloopt besluitvorming?

Na de diagnostische fase wordt de casus besproken in het MDT. Bij consensus volgt advies tot starten van hormonen of operatie. Patiënten en familie zijn niet aanwezig. Critici en (ex-)patiënten geven aan dat de besluiten in praktijk vaak voorgekookt zijn en dat tegenstemmen — bijvoorbeeld van een psycholoog die comorbiditeit centraal stelt — beperkt gewicht krijgen. De WPATH Files (Environmental Progress, 2024) tonen interne gesprekken waarin behandelaars erkennen dat MDT-besluiten zelden tot afwijzing leiden zodra een patiënt het traject is ingestapt.

Wat Cass adviseert

De Cass Review (2024) beveelt aan dat het MDT in jongerenzorg minstens psychiaters met expertise in autisme, eetstoornissen en trauma omvat. Daarnaast pleit Cass voor een verplichte tweede mening door een instantie buiten de eigen kliniek. In de Nederlandse situatie is dit niet standaard geïmplementeerd. Het SBU-rapport (Zweden, 2022) komt tot vergelijkbare conclusies: de bewijslast voor de huidige MDT-praktijk bij minderjarigen is laag tot zeer laag, en de besluitvorming leunt zwaar op klinisch oordeel zonder gestandaardiseerde uitkomstmaten.

Transparantie

De notulen van MDT-bijeenkomsten zijn doorgaans niet beschikbaar voor patiënten. Bij klachten of tuchtzaken blijkt vaak achteraf dat documentatie van overwegingen mager is. Dat maakt rechtsbescherming moeilijker voor patiënten die in een latere fase tot detransitie of klacht komen. Het IGJ-rapport Transgenderzorg (2022) constateerde dat dossiervorming op MDT-niveau achterblijft bij wat in andere specialismen gangbaar is, en dat patiënten zelden de overwegingen achter een go-/no-go-besluit terugkrijgen.

Belangenverstrengeling binnen het MDT

Een onderbelicht punt is dat MDT-leden vaak financieel verbonden zijn aan het traject dat ze beoordelen. Endocrinologen, chirurgen en psychologen werken in dezelfde keten en verwijzen naar elkaar. UKOM (Verenigd Koninkrijk, 2024) waarschuwde dat dit risico op groepsdenken vergroot, omdat afwijzing van een patiënt economisch nadelig is voor het team. In Nederland ontbreekt een register van financiële banden binnen MDT's. COHERE (Finland, 2020) verplicht daarom externe toetsing buiten het behandelteam voor minderjarigen.

Wat zou anders moeten?

Een MDT met procedurele waarborgen ziet er anders uit: vaste deelname van een kinder- en jeugdpsychiater met expertise in differentiaaldiagnose, een ethicus, een externe second opinion buiten de keten, openbare notulen voor de patiënt, en gestandaardiseerde uitkomstregistratie. Tot die waarborgen er zijn, leunt het Nederlandse MDT op vertrouwen in de instelling — een vertrouwen dat na Cass, SBU en de WPATH Files moeilijker te rechtvaardigen is.