Public Health Scotland publiceerde eind juni de nieuwste officiële cijfers over de wachttijden bij de Schotse genderklinieken, en het beeld dat daaruit oprijst is er een van een systeem dat ondanks jarenlange politieke beloftes niet in staat blijkt de wachtlijst onder controle te krijgen. Op 31 maart 2026 stonden 6.435 mensen op de wachtlijst voor een eerste afspraak bij een genderkliniek — een stijging van 5,1 procent (314 mensen) ten opzichte van een jaar eerder, en 22 procent meer dan toen deze data in juni 2023 voor het eerst systematisch werd bijgehouden.

Steeds langer wachten, steeds minder mensen geholpen

Niet alleen groeit de wachtlijst, de wachttijd zelf loopt ook fors op. Nog maar 35,3 procent van de wachtenden zit binnen twee jaar, tegen 43,1 procent een jaar eerder. Aan de andere kant van het spectrum wacht inmiddels 17,8 procent — 1.146 mensen — al meer dan vijf jaar op een eerste consult. Een jaar eerder was dat nog 11,7 procent (716 mensen), en in 2023 minder dan 1 procent (45 mensen). De wachtlijst wordt dus niet alleen langer, de mensen erop wachten ook steeds langer.

Tegelijkertijd daalt het aantal mensen dat daadwerkelijk geholpen wordt. In het jaar 2025-2026 kregen slechts 413 mensen hun eerste specialistische afspraak, een daling van 41 procent (287 mensen minder) ten opzichte van het jaar ervoor. Die terugval komt volgens de cijfers vooral door een sterke afname van het aantal eerste consulten bij NHS Lothian, een van de grootste aanbieders van genderzorg in Schotland. Het aantal nieuwe verwijzingen daalde in dezelfde periode met 7,7 procent naar 1.411, waarvan bijna de helft (44,1 procent, 622 mensen) in de leeftijdscategorie 18 tot 24 jaar viel.

Een belofte die niet werd waargemaakt

De cijfers zijn extra pijnlijk omdat de Schotse overheid zich in het regeerprogramma van 2021-2022 expliciet had voorgenomen om de toegang tot genderzorg te verbeteren en een "robuuste, landelijke registratie van wachttijden" op te zetten. Die registratie is er inderdaad gekomen — en juist daardoor is nu zwart op wit te zien dat de situatie sinds de start van de metingen alleen maar is verslechterd. Van een verbeterde toegang is geen sprake: de wachtlijst is een kwart groter geworden en het aandeel extreem lange wachttijden is meer dan vertienvoudigd.

Onderdeel van een breder patroon

Schotland staat niet op zichzelf. Ook in Engeland melden genderklinieken al jaren wachttijden die oplopen tot meerdere jaren, en eerdere doorlichtingen van de NHS-genderzorg — waaronder de Cass Review — wezen al op structurele capaciteitsproblemen en een zwakke bewijsbasis voor het gevoerde beleid. De nu gepubliceerde Schotse cijfers bevestigen dat beeld met harde data: ondanks aandacht, geld en beleidsvoornemens blijft de praktijk van genderzorg in het Verenigd Koninkrijk achter bij de belofte, en groeit de groep mensen die jarenlang moet wachten op zelfs maar een eerste gesprek.