Onomkeerbare schade aan de borstkas na mastectomie
"Top surgery" is medisch een bilaterale mastectomie: het volledig verwijderen van het borstweefsel, vaak inclusief tepelverplaatsing of vrije nipple graft. Het is een onomkeerbare amputatie. Er is geen weg terug — geen reconstructie kan het oorspronkelijke weefsel herstellen.
Wat de operatie inhoudt
Bij de double-incision-techniek loopt een litteken van centraal-borstbeen tot in de oksel, aan beide kanten. De tepels worden verwijderd, verkleind en als vrij transplantaat teruggeplaatst. Dat betekent dat de zenuwbanen worden doorgesneden. Bij periareolar-technieken blijft een rond litteken zichtbaar. In alle gevallen is het melkkliersysteem grotendeels verwijderd; toekomstige borstvoeding is in vrijwel alle gevallen niet mogelijk.
Verlies van gevoel
Vrije nipple grafts hebben geen functionele zenuwaansluiting; tepelgevoeligheid (erotisch én tactiel) ontbreekt blijvend. Een deel van de borstkashuid is hyper- of hypoesthetisch. Onderzoek (Frederick et al., Plastic and Reconstructive Surgery 2017; Wolter, Ann Plast Surg 2015) rapporteert blijvend gewijzigde sensorische kaart van de borstwand bij vrijwel alle patiënten.
Complicaties
Hematomen, infecties, hypertrofische littekens, keloïdvorming, asymmetrie, "dog ears" aan de zijkanten en tepelnecrose horen tot de gerapporteerde complicaties. Re-operatie voor cosmetische correctie is niet ongebruikelijk. Bij detransitie is borstreconstructie met implantaten mogelijk, maar lichaamsbeleving blijft fundamenteel veranderd — het oorspronkelijke borstweefsel komt nooit terug.
Leeftijd en spijt
In Nederland worden mastectomieën uitgevoerd vanaf 16 jaar bij vrouwen met genderdysforie. In de VS getuigde Chloe Cole voor het Congres over haar mastectomie op vijftienjarige leeftijd en de spijt die volgde. Detransitie-onderzoek (Vandenbussche, 2022; Littman, 2021) wijst dat het verlies van borsten één van de meest aangegrepen elementen van rouw is. De Cass Review (2024) bevestigt dat hier weinig systematisch over wordt bijgehouden.
Wat informed consent moet bevatten
Een eerlijk gesprek behandelt het permanente verlies van melkkliersysteem en gevoel, het blijvende litteken-patroon en het reële risico op latere spijt. Zie ook fertiliteitsverlies en casus mastectomie-spijt. Externe bron: Vandenbussche, Detransition Frontiers 2022.